BEIJING/TOKYO, 19 November 2025
Krisis diplomatik paling serius antara China dan Jepun dalam beberapa tahun kebelakangan ini tercetus selepas Perdana Menteri Jepun, Sanae Takaichi, secara terbuka mengaitkan kemungkinan serangan China ke atas Taiwan sebagai satu “ancaman kewujudan” (existential threat) terhadap Jepun, yang boleh mencetuskan tindak balas ketenteraan oleh Pasukan Pertahanan Diri Jepun (JSDF). Kenyataan itu bukan sahaja mengundang kecaman keras Beijing, malah kini menular menjadi krisis politik, ekonomi dan keselamatan yang lebih meluas di Asia Timur.
Dalam satu sesi di Parlimen Jepun pada 7 November, Takaichi menegaskan bahawa senario “kontingensi Taiwan” kini terlalu serius sehingga Tokyo perlu bersedia menghadapi kemungkinan terburuk. Taiwan terletak hanya kira-kira 110 kilometer dari wilayah Jepun, menjadikan sebarang konflik di Selat Taiwan sebagai isu keselamatan langsung kepada Tokyo.
Beijing anggap “uji garis merah”, tuduh Jepun normalisasikan ketenteraan
China bertindak balas dengan mengecam kenyataan tersebut sebagai “melampau” dan “campur tangan serius” dalam hal ehwal dalaman China, sambil menuntut Takaichi menarik balik kenyataannya. Penganalisis di Beijing melihat ucapan itu bukan sekadar keghairahan politik, tetapi usaha yang dianggap menguji “garis merah” China dalam isu Taiwan dan membuka ruang kepada normalisasi semula peranan ketenteraan Jepun.
Pengarah Institut Hal Ehwal Antarabangsa di Universiti Renmin, Prof Wang Yiwei, menyifatkan Takaichi “secara substantif meningkatkan tahap eskalasi” apabila bercakap secara terbuka tentang campur tangan ketenteraan dan memperlakukan Taiwan seolah-olah sebuah negara berasingan. Beliau mendakwa retorik “ancaman kewujudan” yang digunakan Takaichi mengingatkan Beijing kepada alasan yang pernah digunakan Jepun untuk mengabsahkan tindakan tentera semasa Perang Dunia Kedua.
Seorang lagi sarjana, Prof Shen Yi dari Universiti Fudan, menulis di platform Weibo bahawa kenyataan Takaichi hakikatnya “memanggil semula roh militarisme Jepun”. Beliau memberi amaran bahawa retorik sedemikian berisiko menghidupkan semula naratif militaris dan menormalkan peranan JSDF dalam senario hadapan, sesuatu yang dianggap Beijing amat berbahaya.
China balas dengan senjata pelancongan dan media: rakyat diingatkan jangan ke Jepun
Sebagai tindak balas, Beijing mengeluarkan nasihat perjalanan yang menggesa rakyat China tidak melancong ke Jepun, dengan alasan kebimbangan keselamatan dan sentimen anti-China yang dikatakan semakin meningkat. Langkah itu menjadi isyarat balas yang jelas kerana pelancong China sebelum ini merangkumi hampir seperempat daripada keseluruhan pelancong ke Jepun, dan sebarang penurunan ketara dijangka memberi impak besar kepada sektor pelancongan serta perniagaan runcit di Jepun.
Lebih 10 syarikat penerbangan China, termasuk Air China, China Eastern dan China Southern, dilaporkan menawarkan pemulangan wang penuh atau penukaran tiket tanpa penalti bagi laluan ke Jepun sehingga hujung tahun, manakala sekurang-kurangnya satu syarikat menangguhkan pelan pembukaan laluan baharu. Pada masa yang sama, beberapa pengedar filem di China menggantung tayangan filem Jepun yang sepatutnya ditayangkan dalam minggu-minggu terdekat, langkah yang disanjung media rasmi China sebagai keputusan “berhati-hati” yang mencerminkan sentimen domestik.
Tokyo beri amaran keselamatan kepada rakyatnya di China
Di pihak Jepun, kedutaan negara itu di Beijing pula mengeluarkan amaran keselamatan kepada rakyat Jepun yang berada di China, menggesa mereka mengelak kawasan sesak, peka terhadap persekitaran dan tidak bergerak bersendirian, terutama apabila membawa kanak-kanak. Notis itu juga menasihatkan rakyat Jepun supaya tidak menghampiri individu atau kumpulan yang kelihatan mencurigakan dan segera beredar dari kawasan berisiko.
Jurucakap kerajaan Jepun, Minoru Kihara, menjelaskan bahawa nasihat keselamatan itu dikeluarkan selepas menilai secara menyeluruh keadaan politik, keselamatan dan sosial di China susulan liputan media yang agresif terhadap Takaichi. Tokyo dalam masa sama memanggil wakil diplomatik China untuk membantah komen berbentuk ancaman yang dimuat naik seorang diplomat China terhadap Takaichi di media sosial.
Kapal pengawal pantai dan pulau pertikaian: ketegangan di Laut China Timur
Ketegangan bukan sahaja berlaku di ruang diplomasi dan media, bahkan turut tercermin di laut. Kapal-kapal Pengawal Pantai China dilaporkan berlayar memasuki perairan sekitar gugusan pulau yang dikawal Jepun di Laut China Timur, dikenali sebagai Senkaku di Tokyo dan Diaoyu di Beijing, yang sejak sekian lama menjadi titik panas pertikaian wilayah. Pengawal Pantai Jepun memaklumkan bahawa mereka telah mengusir kapal China keluar daripada kawasan tersebut.
Amerika Syarikat, melalui duta besarnya ke Jepun, kembali menegaskan bahawa perjanjian keselamatan Jepun–AS merangkumi perlindungan terhadap kepulauan itu dan Washington “komited sepenuhnya” mempertahankan Jepun jika diserang, sekali gus menambah dimensi kuasa besar kepada krisis yang sedang berkembang.
Risiko ekonomi: pelancongan, rantaian bekalan dan kebergantungan silang
Krisis ini juga membawa implikasi ekonomi yang besar. China ialah rakan dagang terbesar Malaysia dan ASEAN, dan juga antara rakan perdagangan utama Jepun, manakala Jepun pula masih menjadi salah satu rakan dagang penting Malaysia dalam sektor elektrik dan elektronik, automotif dan bahan mentah industri.
Seruan Beijing kepada rakyatnya supaya tidak melancong ke Jepun telah menyebabkan saham berkaitan pelancongan di Bursa Tokyo jatuh, sementara industri penerbangan dan perhotelan Jepun berdepan risiko kerugian dalam musim pelancongan akan datang. Selain pelancongan, Jepun juga sangat bergantung kepada China bagi bekalan mineral kritikal yang digunakan dalam produk elektronik, bateri dan kenderaan. Pegawai keselamatan ekonomi Jepun telah memberi amaran bahawa tindakan balas berbentuk “paksaan ekonomi” oleh Beijing – sama ada melalui sekatan eksport atau kawalan ketat – boleh mengancam rantaian bekalan dan kestabilan industri Jepun.
Bagi Malaysia, sebarang pergolakan serius antara dua kuasa ekonomi Asia ini boleh memberi kesan langsung kepada perdagangan serantau, pelaburan dan kestabilan pasaran. China telah menjadi rakan dagang terbesar Malaysia selama 16 tahun berturut-turut, sementara Jepun kekal sebagai rakan dagang utama yang menyumbang hampir 6 peratus daripada jumlah perdagangan Malaysia. Kegawatan hubungan China–Jepun berpotensi menjejaskan permintaan eksport, pelaburan baru, selain menambah risiko kepada rantaian bekalan serantau yang Malaysia bergantung kepadanya.
Usaha meredakan ketegangan, namun “masih di tepi jurang”
Seorang pegawai kanan Kementerian Luar Jepun telah berkunjung ke Beijing untuk mengadakan rundingan dua hala dalam usaha menurunkan suhu ketegangan, namun setakat ini tiada tanda kejayaan besar. Beijing secara terbuka menggesa Takaichi menarik semula kenyataannya, manakala Tokyo menegaskan ucapan tersebut tidak mengubah pendirian rasmi Jepun yang masih mahu isu Taiwan diselesaikan secara aman melalui dialog.
Dalam masa sama, pemimpin perniagaan utama Jepun mengadakan pertemuan dengan Takaichi dan menggesa kerajaan mencari jalan dialog yang berkesan dengan Beijing, sambil mengingatkan bahawa kestabilan politik adalah prasyarat untuk hubungan ekonomi yang sihat.
Beberapa pakar dasar luar memberi amaran bahawa kegagalan kedua-dua negara mencari ruang kompromi menjadikan China dan Jepun kini “berada di tepi mata pisau”, di mana salah percaturan atau insiden di laut boleh mencetuskan krisis lebih besar melibatkan kuasa-kuasa besar lain di rantau ini.
Pertikaman lidah antara Beijing dan Tokyo susulan kenyataan Sanae Takaichi mengenai Taiwan kini berkembang menjadi krisis berbilang dimensi – merangkumi diplomasi, ketenteraan, pelancongan, ekonomi dan persepsi sejarah. Bagi China, ucapan Takaichi dilihat sebagai langkah berbahaya ke arah menghidupkan semula bayang-bayang militarisme Jepun dan menguji garis merah Beijing terhadap Taiwan. Bagi Jepun pula, kenyataan itu dipertahankan sebagai satu bentuk penegasan hak mempertahankan keselamatan negara di tengah-tengah kebimbangan terhadap tindakan Beijing di Selat Taiwan dan Laut China Timur.
Di sebalik kenyataan tegas dan tindakan balas seperti nasihat perjalanan, boikot pelancongan dan kehadiran kapal pengawal pantai di perairan pertikaian, kedua-dua negara sebenarnya mempunyai kebergantungan ekonomi yang mendalam antara satu sama lain dan dengan rantau ini. Bagaimana Beijing dan Tokyo mengurus krisis ini dalam minggu dan bulan mendatang akan menjadi penentu sama ada Asia Timur melangkah ke arah kestabilan baharu – atau memasuki fasa bahaya yang lebih sukar diramal.
#Prezcom