KUALA LUMPUR, 7 Disember 2025
Dua tokoh negara, Tun Dr. Mahathir Mohamad dan bekas Panglima Angkatan Tentera Malaysia, Jeneral (Bersara) Tan Sri Borhan Ahmad, tampil menyuarakan kebimbangan serius mengenai Perjanjian Perdagangan Timbal Balik ART (Agreement on Reciprocal Trade) yang dimeterai antara Malaysia dan Amerika Syarikat semasa lawatan Presiden Donald Trump ke Kuala Lumpur. Kedua-duanya menganggap perjanjian tersebut sebagai ancaman langsung terhadap kedaulatan negara, kepentingan Bumiputera dan prinsip berkecuali ASEAN.
Dalam kenyataan panjang yang dikeluarkan semalam, Tun Dr. Mahathir mempersoalkan klausa utama dalam ART yang didakwa boleh menjejaskan dasar perlindungan Bumiputera dan kuasa kerajaan dalam memberi keistimewaan kepada syarikat tempatan. Beliau merujuk secara khusus kepada Klausa 6.2(1) yang melarang kerajaan memberi subsidi, bantuan bukan komersial atau keutamaan kepada syarikat milik negara apabila berurusan dengan syarikat Amerika Syarikat. Peruntukan ini, katanya, menafikan secara langsung dasar-dasar afirmatif yang telah diamalkan selama puluhan tahun.
Tun Mahathir menjelaskan bahawa walaupun ART menyebut pengecualian bagi “public service obligations”, frasa tersebut terlalu kabur dan tidak jelas skopnya. Malah, menurutnya, ia mungkin tertakluk kepada tafsiran Amerika Syarikat, bukan Malaysia. Beliau menegaskan bahawa jika Malaysia terpaksa bergantung kepada pengecualian sedemikian untuk mempertahankan dasar Bumiputera, maka dakwaan bahawa perjanjian itu menghakis hak keistimewaan nasional bukanlah sesuatu yang melampau.
“Saya telah menunjukkan kandungan klausa tersebut dengan jelas. Ia melarang kita memberi kelebihan kepada syarikat tempatan. Maka bagaimana kepentingan Bumiputera ingin dipertahan? Jika kita perlu merujuk kepada pengecualian, itu sendiri membuktikan peruntukan itu melemahkan dasar kita,” katanya.
Beliau turut mempersoalkan dakwaan bahawa Malaysia mempunyai “garisan merah” dalam rundingan tersebut. Menurut Tun Mahathir, dakwaan itu bercanggah dengan kenyataan Duta Amerika, Edgard Kagan, yang menyebut bahawa pentadbiran Trump telah menetapkan batas tertentu dalam ART, bukan Malaysia.
Dalam kenyataan berasingan, Jeneral (Bersara) Tan Sri Borhan Ahmad menyuarakan kebimbangan mendalam terhadap implikasi keselamatan dan kedaulatan negara. Beliau menegaskan bahawa Malaysia, sebagai anggota ASEAN, terikat dengan doktrin “Zon Aman, Bebas dan Berkecuali (ZOFPAN)”, yang menegaskan pendirian tidak memihak kepada mana-mana kuasa besar.
Menurutnya, ART memperlihatkan seolah-olah Malaysia tunduk kepada tekanan kuasa asing. Beliau mempersoalkan sama ada perjanjian ini menandakan permulaan penghakisan kedaulatan yang telah dibina berasaskan perjuangan panjang negara sejak era komunis hingga terbentuknya Malaysia moden.
“Apakah kini kita sedang diperhambakan atau dijajah semula melalui tekanan ekonomi? Negara ini dibina dengan darah dan air mata. Kita tidak boleh menggadaikan maruah negara dengan tunduk kepada tekanan tarif atau ancaman sekatan,” tegasnya.
Beliau menarik perhatian kepada hakikat bahawa Malaysia berjaya membangunkan infrastruktur mega seperti Menara Berkembar dan Menara Merdeka 118 kerana negara berjaya mempertahankan keselamatan serta kebebasan membuat keputusan sendiri. ART, katanya, berpotensi mengganggu asas itu.
Perjanjian ART merangkumi liberalisasi perdagangan, standard pelaburan serta peraturan berkaitan syarikat milik kerajaan. Walaupun bertujuan mengukuhkan hubungan ekonomi Malaysia-Amerika Syarikat, perjanjian ini turut menimbulkan kebimbangan tentang kesannya terhadap dasar-dasar sedia ada, termasuk hak keistimewaan Bumiputera dan kuasa kerajaan dalam menentukan dasar ekonomi domestik.
Pakar perdagangan antarabangsa sebelum ini turut mengingatkan bahawa perjanjian perdagangan timbal balik sering kali mengandungi peruntukan yang melindungi kepentingan ekonomi negara besar. Malaysia, sebagai ekonomi yang lebih kecil, perlu berhati-hati agar tidak kehilangan ruang dasar penting untuk membangunkan industri strategik.
Perjanjian ART ditandatangani semasa lawatan Presiden Donald Trump ke Malaysia pada 2025. Sejak itu, isi kandungannya menimbulkan polemik, khususnya selepas Tun Mahathir menyiarkan analisis terperinci mengenai beberapa klausa sensitif. Tidak lama kemudian, bekas Menteri Perdagangan Antarabangsa, Tengku Zafrul, menyatakan bahawa Tun Mahathir salah tafsir, namun penjelasan tersebut dibalas dengan hujah baharu yang menimbulkan lebih banyak persoalan.
Kemuncaknya, kenyataan Tan Sri Borhan menguatkan lagi kebimbangan bahawa isu ini bukan sekadar soal perdagangan, tetapi menyentuh aspek keselamatan dan ketuanan negara.
Perkara ini dijangka dibincangkan dalam sidang Parlimen seterusnya, dengan desakan daripada pelbagai pihak agar kerajaan menjelaskan garis panduan sebenar serta perlindungan yang wujud dalam ART. Tekanan politik dan awam dijangka meningkat sekiranya penjelasan yang diberikan tidak menyeluruh.
Antara isu yang perlu dijelaskan kerajaan termasuklah:
- Takrif sebenar “public service obligations”.
- Jaminan bahawa ART tidak menjejaskan dasar Bumiputera.
- Mekanisme menyelesaikan pertikaian perdagangan.
- Peranan Malaysia dalam menentukan tafsiran klausa sensitif.
Polemik ART memperlihatkan bahawa perjanjian perdagangan antarabangsa tidak boleh dilihat sebagai dokumen ekonomi semata-mata. Ia berpotensi mempengaruhi jati diri, keselamatan, kedudukan ekonomi dan kedaulatan negara. Suara dua tokoh berpengaruh ini menjadi peringatan bahawa Malaysia mesti memastikan apa sahaja perjanjian antarabangsa tidak merendahkan nilai kemerdekaan yang diperjuangkan sejak berdekad dahulu.
Perdebatan ini dijangka berterusan, dan rakyat mengharapkan ketelusan penuh daripada kerajaan dalam memastikan negara tidak dibawa ke arah penggantungan strategik kepada mana-mana kuasa besar. Masa depan dasar perdagangan Malaysia kini bergantung kepada seberapa jauh pemimpin negara bersedia mempertahankan kepentingan nasional dalam rundingan global yang semakin kompleks.
#Prezcom