KUALA LUMPUR, 28 Oktober 2025
Malaysia kini menjadi pusat perhatian dua kuasa ekonomi dunia apabila Amerika Syarikat dan Jepun masing-masing menandatangani perjanjian strategik baharu bagi memperkukuh kerjasama dalam sektor nadir bumi dan mineral kritikal. Langkah itu menandakan permulaan fasa baharu geopolitik sumber alam apabila kedua-dua negara berusaha mengurangkan kebergantungan global terhadap dominasi China dalam rantaian bekalan logam penting tersebut.
Pengumuman itu dibuat ketika Sidang Kemuncak ASEAN ke-47 di Kuala Lumpur, yang turut menyaksikan kehadiran Presiden Amerika Syarikat Donald Trump dan Perdana Menteri Jepun, Sanae Takaichi. Malaysia bukan sahaja menjadi tuan rumah persidangan berprofil tinggi itu, malah turut muncul sebagai pemain utama dalam pelan global memperkukuh keselamatan tenaga dan teknologi hijau.
Perjanjian AS–Malaysia–Thailand: Langkah Menyeimbangkan Kuasa Ekonomi Global
Amerika Syarikat menandatangani Memorandum Persefahaman (MoU) dengan Malaysia dan Thailand pada Ahad lalu bagi memperkukuh kerjasama dalam penerokaan dan pemprosesan mineral kritikal. Langkah ini dilihat sebagai strategi Washington untuk mengurangkan risiko sekatan eksport oleh Beijing yang kini menguasai kira-kira 70 peratus perlombongan dan 90 peratus pemprosesan nadir bumi dunia, menurut laporan Pusat Kajian Strategik dan Antarabangsa (CSIS).
Perjanjian itu membuka laluan kepada eksport bahan mentah penting ke industri automotif, pertahanan, dan teknologi tinggi Amerika Syarikat – termasuk pengeluar kenderaan elektrik (EV) yang amat bergantung kepada logam nadir bumi seperti neodymium dan dysprosium.
Penganalisis industri, Jon Hykawy dari firma penasihat Stormcrow Capital yang berpangkalan di Toronto, menjelaskan bahawa kejayaan MoU ini bergantung kepada kemampuan Malaysia dan Thailand untuk menyediakan rantaian bekalan yang stabil.
“Jika Amerika Syarikat benar-benar melabur dalam kontrak jangka panjang dan membangunkan pemprosesan hiliran di rantau ini, maka kesan perjanjian ini akan sangat besar,” katanya.
Profesor Kewangan Universiti Fudan, Charles Chang, pula menegaskan bahawa langkah itu bukan sahaja strategi ekonomi, tetapi juga taktik politik untuk mengurangkan kelebihan rundingan China. “Gabungan Malaysia, Thailand dan Australia dalam pelan ini bertujuan melemahkan leverage diplomatik Beijing dalam rundingan perdagangan global,” katanya.
Malaysia: Pemain Serantau dengan Keupayaan Pemprosesan Pantas
Malaysia muncul sebagai pilihan strategik kerana mempunyai kapasiti pemprosesan sedia ada berbanding banyak negara lain. Model perniagaan kerajaan yang menyokong “pemecutan rantaian bekalan” telah menjadikan Malaysia calon utama untuk mempercepatkan pemprosesan nadir bumi, sejajar dengan aspirasi menjadi hab tenaga bersih Asia Tenggara.
Menurut kenyataan rasmi White House, perjanjian dengan Malaysia akan “menyokong pasaran mineral kritikal dan nadir bumi yang cekap serta selamat”, sekali gus memperkukuh daya tahan rantaian bekalan global Amerika Syarikat.
Trump turut menandatangani MoU dengan Perdana Menteri Thailand, Anutin Charnvirakul, untuk “memastikan dan mempelbagaikan” sumber mineral kritikal, termasuk memperkukuh kerjasama antara syarikat-syarikat Amerika dan Thailand.
Langkah serentak ini dilihat sebagai tindak balas langsung terhadap tindakan Beijing pada awal Oktober yang memperluaskan kawalan eksport ke atas bahan nadir bumi dan teknologi berkaitan. Walaupun pelaksanaannya dijangka mengambil masa, penganalisis percaya ia mampu meningkatkan kuasa tawar-menawar Washington dalam rundingan masa depan dengan China.
Jepun Sertai Perlumbaan: Anwar–Takaichi Perkukuh Perkongsian Strategik
Sementara itu, Perdana Menteri Malaysia, Datuk Seri Anwar Ibrahim, menyatakan komitmen Malaysia untuk memperdalam kerjasama dengan Jepun dalam pembangunan elemen nadir bumi, mineral kritikal, dan sektor berkaitan. Dalam pertemuan dua hala dengan Perdana Menteri Jepun, Sanae Takaichi, Anwar menegaskan bahawa Malaysia mengalu-alukan pelaburan Jepun di seluruh rantaian nilai – dari penerokaan huluan dan perlombongan lestari hingga kepada pemprosesan dan pengeluaran produk berteknologi tinggi.
“Kerjasama ini boleh diperluaskan kepada penyelidikan dan pembangunan bersama bagi meningkatkan inovasi dan kemajuan teknologi sektor mineral,” kata Anwar semasa mesyuarat di Kuala Lumpur.
Takaichi, yang baru dilantik sebagai Perdana Menteri wanita pertama Jepun pada 21 Oktober lalu, memilih Malaysia sebagai destinasi pertama lawatan rasmi beliau, menggambarkan keutamaan Tokyo terhadap hubungan strategik dengan Kuala Lumpur.
Kedua-dua pemimpin turut membincangkan lima bidang utama dalam Comprehensive Strategic Partnership (CSP) Malaysia–Jepun, meliputi keselamatan serantau, kemakmuran ekonomi, sains dan inovasi, pertukaran budaya serta kerjasama global. Jepun turut mengumumkan sumbangan melalui Official Security Assistance (OSA) bernilai RM12.63 juta kepada Angkatan Tentera Malaysia, termasuk pesawat tanpa pemandu dan aset keselamatan maritim.
Implikasi Serantau: Malaysia di Persimpangan Kuasa Besar
Gabungan dua kerjasama strategik satu dengan Amerika Syarikat dan satu lagi dengan Jepun – meletakkan Malaysia di kedudukan geopolitik yang unik. Ia bukan sahaja memperkukuh daya saing ekonomi negara dalam industri bernilai tinggi, tetapi juga menjadikan Malaysia platform penting dalam strategi “diversifikasi risiko” kuasa-kuasa besar dunia terhadap China.
Penganalisis melihat langkah ini sebagai peluang emas untuk Malaysia menjadi peneraju Asia Tenggara dalam pemprosesan nadir bumi yang mampan, selain memperkukuh kedudukan negara dalam rantaian nilai teknologi hijau global. Sektor ini dijangka menjadi antara penyumbang utama kepada ekonomi negara menjelang 2030 apabila permintaan global terhadap bahan nadir bumi untuk kenderaan elektrik dan tenaga boleh diperbaharui terus meningkat.
Dalam landskap geopolitik yang semakin kompleks, Malaysia muncul sebagai pemain penting yang mampu mengimbangi hubungan Timur–Barat melalui diplomasi sumber dan teknologi. Keupayaan Malaysia mengurus hubungan dengan China, Jepun dan Amerika Syarikat secara seimbang akan menentukan masa depan strategik rantau ini.
Langkah agresif Amerika Syarikat dan Jepun untuk membina kerjasama dengan Malaysia bukan sahaja memberi manfaat ekonomi, malah memperkukuh kedudukan Malaysia sebagai pusat serantau bagi tenaga bersih dan teknologi masa hadapan. Kini, semua mata tertumpu kepada Kuala Lumpur — bukan sekadar sebagai hos Sidang Kemuncak ASEAN, tetapi sebagai kuasa tengah baharu dalam ekonomi mineral global.
#Prezcom