KUALA LUMPUR, 06/09/2025
Persoalan sama ada wang dalam akaun bank boleh diselamatkan selepas menjadi mangsa penipuan semakin meresahkan rakyat. Lebih membimbangkan, penipu kini menggunakan teknik semakin canggih untuk menjerat mangsa. Namun, pengalaman Singapura membuktikan bahawa kombinasi teknologi, undang-undang baharu dan pendekatan psikologi mampu mengekang penipuan kewangan daripada terus menelan mangsa.
Dalam satu pembentangan di Persidangan ACFE Fraud Asia-Pasifik 2025 yang berlangsung di Kuala Lumpur baru-baru ini, Profesor Madya Soh Kee Hean dari Universiti Sains Sosial Singapura, bekas pegawai polis dengan pengalaman lebih 30 tahun, berkongsi langkah menyeluruh yang diambil Singapura bagi mengekang kegiatan ini.
Bank di Singapura bekerjasama rapat dengan polis melalui Pusat Anti-Scam yang menggunakan sistem automasi proses robotik (RPA). Sistem ini mampu mengesan transaksi mencurigakan dan segera menghantar mesej amaran kepada pelanggan agar menghentikan pemindahan wang. Berdasarkan rekod polis Singapura, sistem itu berjaya menghalang kerugian sebanyak SGD712 juta (kira-kira RM2.34 bilion) sejak 2023 sehingga Jun tahun ini, melibatkan lebih 158,000 mesej amaran yang dihantar.
Selain itu, kecerdasan buatan (AI) turut dimanfaatkan bagi memantau corak transaksi luar biasa dengan menggabungkan data tingkah laku pelanggan. Beberapa bank di UK, termasuk Santander, melaksanakan pendekatan “Break the Spell” dengan bercakap secara langsung kepada pelanggan yang hampir terpedaya. Strategi ini sahaja berjaya mengelakkan kerugian sehingga £13.7 juta (RM77.8 juta) antara 2021 hingga Februari 2024.
Satu lagi inovasi ialah ciri Money Lock, yang membolehkan pelanggan membekukan dana dalam akaun mereka serta-merta supaya tidak boleh dipindahkan secara dalam talian. Untuk membuka semula dana, pelanggan perlu hadir ke bank atau melakukan pengesahan fizikal. Ciri ini mula diperkenalkan di Singapura sejak November 2023, manakala di Malaysia Maybank menjadi bank pertama melaksanakannya pada Januari 2025, diikuti OCBC Malaysia pada Ogos lalu.
Singapura juga memperkenalkan Akta Perlindungan daripada Penipuan 2025, yang memberi kuasa kepada polis untuk menghalang pelanggan daripada membuat pemindahan wang jika dipercayai sedang ditipu. Sejak akta itu dikuatkuasakan Julai lalu, polis telah menggunakan kuasa tersebut untuk menyekat transaksi dua pelanggan yang enggan menerima amaran bahawa mereka hampir ditipu. Pada 2024 pula, Singapura mengetatkan undang-undang untuk menghukum lebih berat “keldai akaun” yang membenarkan akaun mereka digunakan penipu.
Selain mengekang transaksi kewangan, Singapura turut menyekat penipuan daripada punca melalui platform Scam Analytics and Tactical Intervention System (Satis) yang dibangunkan Agensi Teknologi Kerajaan (GovTech). Sistem ini menganalisis laman sesawang berbahaya dan menyekat akses pengguna di peringkat negara. Sejak Februari 2024, Akta Jenayah Dalam Talian memberi kuasa kepada pihak berkuasa untuk menghalang kandungan berbahaya, termasuk memaksa gedung aplikasi membuang aplikasi berniat jahat, menyekat laman penipuan dan menutup akaun media sosial yang digunakan untuk menipu.
Undang-undang ini turut mewajibkan platform e-dagang dan media sosial seperti Carousell, Facebook Marketplace, WhatsApp dan Instagram mempunyai mekanisme pengesanan, laporan, serta sistem tindak balas untuk membanteras kandungan berunsur penipuan.
Malaysia turut memperkenalkan Akta Keselamatan Dalam Talian 2025 yang bertujuan mengurangkan pendedahan terhadap kandungan berbahaya dan penipuan kewangan dalam talian. Namun, perkembangan di Singapura jelas menunjukkan bahawa kejayaan membanteras penipuan memerlukan kerjasama rapat antara institusi kewangan, pihak berkuasa dan pengguna.
Kejayaan negara jiran ini boleh dijadikan model untuk Malaysia, terutamanya dengan kadar kes penipuan kewangan yang semakin meningkat. Menurut laporan Polis Diraja Malaysia, kerugian akibat penipuan dalam talian pada 2024 mencecah lebih RM1.3 bilion, angka yang amat membimbangkan. Dengan memperkukuh undang-undang, mengguna pakai teknologi pintar dan memperluas literasi kewangan, Malaysia berpotensi menutup ruang manipulasi penipu digital.
Pengalaman Singapura membuktikan bahawa penipuan kewangan boleh dikekang melalui gabungan undang-undang tegas, teknologi terkini dan pendidikan masyarakat. Malaysia kini perlu menilai strategi pelbagai lapisan ini untuk memastikan rakyat tidak lagi mudah menjadi mangsa. Kejayaan usaha ini akhirnya bergantung kepada kesedaran bersama bahawa keselamatan digital adalah tanggungjawab setiap lapisan masyarakat.
#Prezcom